Etiketlemek Nedir?
Etiketlemek, bir kişiyi, davranışı veya durumu tek bir özellik üzerinden tanımlamak ve bu tanımı genel bir gerçek gibi kabul etmektir. Bu düşünce biçiminde insan, bütün yönleriyle değerlendirilmek yerine tek bir kelimeye ya da kalıba indirgenir.
Örneğin bir kişinin hata yapması, onun tamamen başarısız biri olduğu anlamına gelmez. Ancak etiketleyici düşünce bu ayrımı görmezden gelebilir ve kişiyi tek bir davranışı üzerinden tanımlayabilir.
Etiketlemeye Örnekler
- “Ben başarısız biriyim.”
- “O çok kibirli biri.”
- “Sen tembelsin.”
- “Ben sosyal biri değilim.”
- “O insanlardan hiçbir şey olmaz.”
- “Ben zaten değişemem.”
Etiketleme Neden Risklidir?
Etiketleme, insan davranışlarının karmaşıklığını azaltarak kişiyi dar bir kalıba hapsedebilir. Bir insan bazen hata yapabilir, bazen öfkelenebilir, bazen içine kapanabilir veya bazen başarısız olabilir. Ancak bu durumlar, o kişinin tamamen öyle biri olduğu anlamına gelmez.
Etiketleme davranışı, geçici bir durumu kalıcı bir kimlik gibi göstermeye başlayabilir. Bu da kişinin kendisine veya başkalarına daha katı, yargılayıcı ve değişime kapalı bakmasına neden olabilir.
Kendini Etiketlemek
Etiketleme yalnızca başkalarına yönelik değildir. İnsanlar bazen kendilerini de sert ve sınırlayıcı ifadelerle tanımlar.
- “Ben zaten beceriksizim.”
- “Ben insanlarla anlaşamam.”
- “Ben yalnız biriyim.”
- “Ben başarısızım.”
Bu tür düşünceler zamanla kişinin kendisi hakkındaki algısını etkileyebilir. Kişi değişebileceği alanları görmek yerine, kendisini sabit ve değişmez bir kimliğe mahkûm edebilir.
Başkalarını Etiketlemek
Başkalarını etiketlemek de ilişkilerde sorunlara yol açabilir. Bir insanı yalnızca tek bir davranışı üzerinden tanımlamak, onun diğer yönlerini görmeyi zorlaştırır.
Örneğin bir kişi bir tartışmada sert konuştu diye onu tamamen “kötü”, “saygısız” veya “agresif” biri olarak görmek doğru olmayabilir. Daha sağlıklı bir yaklaşım, kişinin davranışını değerlendirmek ama tüm kimliğini bu davranışa indirgememektir.
Etiketleme ve Bilişsel Çarpıtmalar
Etiketleme, Bilişsel Davranışçı Terapi yaklaşımında önemli bilişsel çarpıtmalardan biri olarak ele alınır. Çünkü kişi, bir olayı veya davranışı daha dengeli değerlendirmek yerine genelleyici ve kesin bir yargıya ulaşır.
Örneğin “Bu sınavdan düşük aldım” düşüncesi bir durum değerlendirmesidir. Ancak “Ben aptalım” düşüncesi bir etikettir. İlk ifade belirli bir olayı anlatırken, ikinci ifade kişinin tüm kimliğini olumsuz şekilde tanımlar.
Daha Sağlıklı Bir Bakış Açısı Nasıl Kurulabilir?
Etiketleyici düşünceleri fark etmek için kullanılan en önemli yöntemlerden biri, kişiyi değil davranışı değerlendirmektir.
- “Ben başarısızım” yerine “Bu konuda zorlandım.”
- “O kötü biri” yerine “Bu davranışı beni rahatsız etti.”
- “Ben sosyal değilim” yerine “Bazı sosyal ortamlarda zorlanıyorum.”
- “Ben değişemem” yerine “Bu konuda gelişmek zaman alabilir.”
Bu yaklaşım, hem kişinin kendisine hem de başkalarına daha adil ve gerçekçi bakmasına yardımcı olabilir.
PsykoLink Perspektifi
PsykoLink açısından etiketlemek, insanın kendisini veya başkalarını anlamasını zorlaştıran bir düşünce kalıbı olarak ele alınabilir. Çünkü etiketler çoğu zaman açıklayıcı gibi görünse de, insanın değişebilen ve gelişebilen yönlerini görmeyi engelleyebilir.
Gerçek farkındalık, “Ben buyum” demekten çok, “Bu durumda böyle düşündüm ve böyle davrandım” diyebilmektir. Bu bakış açısı, kişinin kendisini sabit bir kimlik içinde görmek yerine düşüncelerini, duygularını ve davranışlarını daha bilinçli şekilde incelemesine yardımcı olur.