Başarısızlık Korkusu Nedir?
Başarısızlık korkusu, kişinin bir işi denediğinde kötü sonuç alma, hata yapma, yetersiz görülme veya eleştirilme ihtimalinden yoğun şekilde kaygı duymasıdır.
Bu korku çoğu zaman kişinin gerçekten başarısız olmasından değil, başarısızlığın kendisi hakkında ne anlama geleceğine dair düşüncelerinden beslenir.
“Başaramazsam herkes benim yetersiz olduğumu düşünür.”
Bu düşünce, kişinin bir işe başlamasını zorlaştırabilir. Çünkü zihin, başarısızlığı sadece bir sonuç olarak değil, kişinin değeri hakkında kesin bir kanıt gibi yorumlayabilir.
Başarısızlık Korkusu Nasıl Ortaya Çıkar?
Başarısızlık korkusu genellikle geçmiş deneyimler, yoğun beklentiler, eleştirilme korkusu, mükemmeliyetçilik veya kişinin kendisine karşı çok sert olmasıyla bağlantılı olabilir.
Özellikle çocukluk ve gençlik döneminde sık sık eleştirilen, hata yaptığı zaman küçümsenen veya sadece başarılı olduğunda değer gördüğünü hisseden kişilerde başarısızlık korkusu daha güçlü hale gelebilir.
Bu durumda kişi zamanla şu düşünce kalıplarını geliştirebilir:
- Hata yaparsam değersiz olurum.
- Başarısız olursam insanlar beni küçümser.
- Bir işi mükemmel yapamıyorsam hiç yapmamalıyım.
- Deneyip başarısız olmaktansa hiç denememek daha güvenlidir.
Başarısızlık Korkusu Davranışları Nasıl Etkiler?
Başarısızlık korkusu yoğunlaştığında kişi harekete geçmekten kaçınabilir. Bu durum dışarıdan bakıldığında üşengeçlik, isteksizlik veya sorumsuzluk gibi görünebilir.
Ancak içeride çoğu zaman yoğun bir kaygı vardır. Kişi aslında işi yapmak istemediği için değil, başarısız olma ihtimaliyle yüzleşmek istemediği için geri duruyor olabilir.
Başarısızlık korkusu şu davranışlara yol açabilir:
- İşleri sürekli ertelemek
- Yeni şeyler denemekten kaçınmak
- Kolay hedefler seçmek
- Risk almaktan uzak durmak
- Başlamadan önce aşırı hazırlık yapıp hiç başlamamak
- Hata yaptığında kendini sert şekilde eleştirmek
BDT Açısından Başarısızlık Korkusu
Bilişsel Davranışçı Terapi yaklaşımına göre duygularımızı yalnızca yaşadığımız olaylar değil, bu olaylara verdiğimiz anlamlar da etkiler.
Örneğin bir sınavdan düşük not almak bir olaydır. Fakat bu olaya verilen anlam kişiden kişiye değişebilir.
Bir kişi şöyle düşünebilir:
“Bu sınav kötü geçti. Nerede eksik kaldığımı görüp çalışmamı düzenleyebilirim.”
Başka biri ise şöyle düşünebilir:
“Ben başarısız biriyim. Ne yaparsam yapayım olmayacak.”
İlk düşünce kişiyi yeniden denemeye yönlendirebilir. İkinci düşünce ise kaygı, umutsuzluk ve kaçınma davranışını artırabilir.
Zihnin Başarısızlık Korkusundaki Aldatmacası
Başarısızlık korkusu çoğu zaman kişiye şunu söyler:
“Denemezsen başarısız olmazsın.”
Bu düşünce kısa vadede kişiyi rahatlatabilir. Çünkü kişi denemediğinde eleştirilme, hata yapma veya kötü sonuç alma ihtimaliyle yüzleşmek zorunda kalmaz.
Ancak uzun vadede bu kaçınma davranışı kişinin kendine olan güvenini zayıflatabilir. Çünkü kişi denemedikçe gelişme fırsatını da kaçırır.
Başarısızlık Her Zaman Kişisel Bir Yetersizlik Değildir
Bir işi başaramamak, kişinin değersiz veya yetersiz olduğu anlamına gelmez. Bazen yöntem yanlıştır, bazen zamanlama uygun değildir, bazen de kişinin daha fazla pratik yapmaya ihtiyacı vardır.
Başarısızlık, kişinin kim olduğunu belirleyen kesin bir etiket değil; gelişim sürecinde alınabilecek bir geri bildirimdir.
Başarısızlık Korkusuyla Nasıl Başa Çıkılabilir?
Başarısızlık korkusuyla başa çıkmanın ilk adımı, bu korkuyu fark etmektir. Kişi kendisine şu soruları sorabilir:
- Ben şu anda gerçekten yapamayacağım için mi duruyorum?
- Yoksa başarısız olma ihtimalinden mi kaçıyorum?
- Başarısız olursam bunun benim hakkımda kesin olarak neyi kanıtladığını düşünüyorum?
- Bu düşüncenin kanıtı ne?
- Daha dengeli bir bakış açısı ne olabilir?
Bu sorular, kişinin başarısızlık hakkındaki otomatik düşüncelerini fark etmesine yardımcı olabilir.
Küçük Adımlarla Başlamak
Başarısızlık korkusu yoğun olduğunda büyük hedefler daha korkutucu görünebilir. Bu yüzden küçük ve uygulanabilir adımlarla başlamak daha sağlıklı olabilir.
Örneğin:
- Bütün projeyi bitirmek yerine sadece dosyayı açmak
- Tüm konuyu öğrenmek yerine 10 dakika çalışmak
- Mükemmel bir yazı yazmak yerine ilk taslağı oluşturmak
- Hatasız olmak yerine denemeye odaklanmak
Küçük adımlar, kişinin zihnine şu mesajı verir:
“Başarısızlık ihtimali olsa bile harekete geçebilirim.”
Sonuç
Başarısızlık korkusu, birçok insanın hayatında zaman zaman ortaya çıkan doğal bir duygudur. Ancak bu korku kişinin sürekli ertelemesine, kendini geri çekmesine ve yeni deneyimlerden kaçınmasına neden oluyorsa üzerinde düşünülmesi gereken bir hale gelebilir.
Başarısızlık, kişinin değerini belirleyen kesin bir sonuç değildir. Çoğu zaman öğrenme, gelişme ve kendini daha iyi tanıma sürecinin bir parçasıdır.
Bu nedenle amaç hiç başarısız olmamak değil; başarısızlık ihtimaline rağmen küçük adımlarla ilerleyebilmeyi öğrenmektir.